Trwa ładowanie

Szukasz sposobów na obniżenie złego cholesterolu?

Kompendium wiedzy, które pomoże Ci w walce z cholesterolem domowymi metodami
Zacznij działać

Cholesterol: normy HDL/LDL (wyniki) i sposoby na obniżenie poziomu

Cholesterol jest związkiem alkalicznym zaliczanym do lipidów. Bierze udział w szeregu ważnych procesów biologicznych, przyczyniając się m.in. do wytwarzania kwasów żółciowych, hormonów płciowych oraz nadnerczowych. Każda funkcja cholesterolu bezpośrednio wynika z jego obecności w organizmie. Poziom natężenia tego związku powinien być prawidłowy, dzięki czemu będzie on w stanie optymalnie wpływać na poszczególne procesy. Jego nadmiar może być jednak bardzo szkodliwy. Warto wiedzieć, jakie są jego poszczególne, a także jak zbić cholesterol w przypadku jego zwiększonego natężenia.

Jak właściwie działa cholesterol?

Cholesterol występuje w różnych produktach spożywczych. Można go jednak znaleźć wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego, ponieważ rośliny nie są zdolne do syntezowania tego związku. Największe jego ilości znajdują się przede wszystkim w podrobach oraz jajach. Cholesterol wchłaniany przez przewód pokarmowy nie pochodzi jednak wyłącznie z konsumpcji. Do dwunastnicy związek ten trafia razem z wydzielaną przez wątrobę żółcią, a także wyścielającym przewód trawienny nabłonkiem. W związku z tym niemal połowa wchłanianego przez organizm w ciągu doby cholesterolu nie pochodzi z przyjmowanego pokarmu. Lipidy charakteryzują się niską rozpuszczalnością w wodzie, dlatego cholesterol przebywa przede wszystkim w micelach mieszanych jelit i do jego wchłonięcia konieczny jest udział soli kwasów żółciowych. W jelitach cholesterol rozdzielany jest na dwie osobne pule. Większa część stanowi ok. 70% i przepływa przez naczynia limfatyczne, po czym trafia do żył. Pozostała pula przedostaje się natomiast do żyły wrotnej, naczynia odpowiedzialnego za doprowadzanie krwi do wątroby. Stamtąd znaczna jego część ponownie wydzielana jest do dwunastnicy.

Pozytywna rola cholesterolu

Cholesterol jest przede wszystkim jednym z głównych składników błon i mitochondriów w ludzkich komórkach, dzięki czemu zapewnia poszczególnym narządom możliwość prawidłowego funkcjonowania. Odpowiada za przepuszczalność komórek, ponieważ reguluje funkcje receptorów i aktywność kanałów jonowych. Poważny niedobór lub całkowity brak cholesterolu uniemożliwiłby komunikację międzykomórkową, a także doprowadził do zachwiania stabilnej obrony przed działaniem patogenów. Cholesterol jest również istotnym składnikiem komórek nerwowych. Aż 25% jego całkowitej ilości znajduje się w układzie nerwowym i umieszczona jest w mielinie. Zadaniem osłonki mielinowej jest otoczenie ochroną wszystkich komórek nerwowych, co zapewnia odpowiednią izolację dla ich włókien. Ma to bardzo duże znaczenie dla całego układu nerwowego, ponieważ znaczna utrata mieliny może doprowadzić do nieuchronnych zaburzeń neurologicznych.

Cholesterol jest niezbędny do produkcji substancji chemicznych wykorzystywanych przez komórki mózgowe do komunikacji. Wpływa na prawidłowe funkcjonowanie receptorów serotoniny, odpowiedzialnej m.in. za regulowanie perystaltyki jelit, zdolności poznawcze oraz samopoczucie. Cholesterol uczestniczy także w syntezie płciowych hormonów męskich i żeńskich, pełniących w organizmie funkcje regulacyjne. Mają one wpływ m.in. na budowę, płodność, sprawność mięśni i rozwój kości, a także regulują potrzebę snu.

Cholesterol HDL a LDL

cholesterol hdl ldl

Ponieważ w wątrobie zachodzi naturalna produkcja cholesterolu, jego obecność w organizmie jest nieunikniona. Związek ten występuje w postaci frakcji lipoprotein wysokiej oraz niskiej gęstości. Połączenie tłuszczu z białkiem to lipoproteina wysokiej gęstości, nazywana również dobrym cholesterolem (HDL). W organizmie odpowiada ona za transport cholesterolu do wątroby, gdzie bierze on udział w procesie metabolizmu. Natomiast lipoproteina niskiej gęstości określana jest mianem złego cholesterolu (LDL). Przenosi ona cholesterol do komórek w całym organizmie. Transport do krwi odbywa się bardzo szybko, przez co w tętnicach dochodzi do powstawania blokad. Przyklejając się do ich ścianek, zły cholesterol ulega utlenianiu i przyczynia się do zwężenia naczyń krwionośnych. Wówczas droga przepływu krwi stopniowo blokuje się, co ma swój udział w procesie powstawania zmian miażdżycowych. Choroba ta wynika z podwyższonego poziomu cholesterolu i może pojawić się nawet w stosunkowo młodym wieku. Podatność na działanie złego cholesterolu zwiększa się jednak wraz z upływem lat. Zbyt duża zawartość cholesterolu w diecie przyczynia się również do rozwoju chorób układu krążenia, a także kamicy pęcherzyka żółciowego.

Podwyższony cholesterol

Nadmierna ilość cholesterolu LDL początkowo wydalana jest przez organizm, który w ten sposób się przed nim broni. Jednak proporcjonalne do nadwyżki, pozostałości stopniowo zaczynają odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych, tworząc blaszki miażdżycowe. W efekcie tętnice tracą swoją elastyczność, stają się bardziej kruche oraz ulegają zwężeniu, co utrudnia dostarczenie krwi do komórek. Otrzymują one niedostateczną ilość składników odżywczych oraz tlenu, co przyczynia się do rozwoju wieńcowej choroby niedokrwiennej serca oraz zmniejszenia wydolności mózgu. Jeżeli blaszka miażdżycowa doprowadzi do zamknięcia jednego lub kilku naczyń w sercu, ryzyko wystąpienia zawału jest bardzo duże. Natomiast niedrożność tętnic odpowiedzialnych za zaopatrzenie mózgu może doprowadzić do udaru mózgu. Pęknięcie naczynia przesyłającego do niego krew zwiększa ryzyko krwotocznego udaru mózgu, czyli wylewu. Do zmian miażdżycowych może dojść na obszarze całego organizmu. Wśród najpopularniejszych dolegliwości z tym związanych wyróżnić można na przykład niewydolność nerek, a także niedokrwienie nóg czy uszkodzenia siatkówki oka. Aby powstrzymać negatywne skutki miażdżycy, konieczne jest obniżenie wartości złego cholesterolu LDL i zwiększenie dobrego cholesterolu HDL. Podwyższony cholesterol bardzo często towarzyszy innym schorzeniom, takim jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, anoreksja czy choroby nerek. Wówczas trzeba bardzo umiejętnie połączyć zbijanie cholesterolu z leczeniem współistniejących chorób.

Objawy podwyższonego cholesterolu

Najczęściej o podwyższonym poziomie cholesterolu chory dowiaduje się niejako przypadkiem, na przykład podczas badań kontrolnych. Nadmiar LDL można jednak w niektórych przypadkach podejrzewać, ponieważ wiele czynników jest wyraźnym zwiastunem problemów z podwyższonym cholesterolem. 

Bardzo często odczuwalny jest ból nóg, nawet przy stosunkowo powolnym poruszaniu się. Na podwyższony cholesterol wskazywać może też nadwaga i otyłość. Zazwyczaj dodatkowe kilogramy świadczą o niezdrowej diecie oraz braku ruchu, a czynniki te w dużym stopniu przyczyniają się do nadprodukcji złego cholesterolu. Jego wysokie stężenie prowadzi do występowania choroby wieńcowej, której objawy również można stosunkowo łatwo rozpoznać. Zazwyczaj zalicza się do nich silny ból w okolicach mostka i klatki piersiowej. Rozpieranie i dławienie może promieniować do barki lub szyi, a także przyczyniać się do drętwienia rąk. Nierzadko dolegliwościom bólowym towarzyszą nudności i zawroty głowy, a także niepokój i kołatanie serca. Ból pojawia się po raz pierwszy zwykle podczas wysiłku, a po przerwaniu go z czasem ustępuje. Jednak wraz z postępującym rozwojem choroby naczynia wieńcowe ulegają coraz ciaśniejszemu zwężeniu, co przyczynia się do występowania bólu i duszności nawet podczas spoczynku.

Wyniki cholesterolu – normy

Sprawdzanie cholesterolu całkowitego, czyli zarówno LDL, jak i HDL, odbywa się podczas badania biochemicznego krwi, które powinno się wykonywać raz w ciągu roku. Pozwala to na uzyskanie pewności, że zawartość cholesterolu w organizmie spełnia określone normy. W zależności od wybranego laboratorium, wyniki badań mogą być podane w miligramach na decylitr (mg/dl) lub milimolach na litr (mmol/l).

Prawidłowe, graniczne i nieprawidłowe normy cholesterolu prezentują się następująco

Cholesterol całkowity:

wartości prawidłowe 138-200 mg/dl (3,6-5,2 mmol/l)
wartości graniczne 200-250 mg/dl (5,2-6,5 mmol/l)
wartości nieprawidłowe powyżej 250 mg/dl (> 6,5 mmol/l)

LDL:

wartości prawidłowe poniżej 135 mg/dl (3,5 mmol/l)
wartości graniczne 135-155 mg/dl (3,5-4,0 mmol/l)
wartości nieprawidłowe powyżej 155 mg/dl (4,0 mmol/l)

HDL :

wartości prawidłowe dla mężczyzn 35-70 mg/dl (0,9-1,8 mmol/l)
wartości prawidłowe dla kobiet 40-80 mg/dl (1,0-2,1 mmol/l)

Warto zwrócić przy tym uwagę, że nadmierna produkcja cholesterolu całkowitego może być wynikiem hiperlipoproteinemii, czyli wrodzonej choroby wątroby.

Profilaktyka i ćwiczenia fizyczne

Podstawą profilaktyki cholesterolowej jest przede wszystkim odpowiednio zbilansowana dieta, dobrana do indywidualnych potrzeb organizmu i bogata w błonnikDzięki temu możliwe jest uniknięcie podwyższenia złego cholesterolu, nie obniżając jednocześnie stężenia przydatnych frakcji dobrego HDL. Plan zdrowego żywienia powinien uwzględniać zróżnicowane posiłki. Nie trzeba całkowicie eliminować cholesterolu z diety, jednak dziennie nie powinno się spożywać tego lipidu w ilościach większych, niż 300 mg.

Zalecane jest również zrezygnowanie z rozmaitych używek, ze szczególnym wskazaniem na tytoń i alkohol. Na profilaktykę cholesterolową nie bez znacznie pozostaje także aktywność fizyczna. Regularne ćwiczenia powinno się wykonywać przynajmniej 3-4 razy w ciągu tygodnia, dostosowując przy tym ich intensywność do aktualnej kondycji zdrowotnej. Odpowiednia częstotliwość pozwoli na przyzwyczajenie organizmu do wysiłku, a tym samym bardziej efektywne obniżenie stężenia LDL oraz ustabilizowane podwyższenie wartości HDL. Regularny wysiłek fizyczny obniża również skurczowe i rozkurczowe ciśnienie tętnicze krwi, co poprawia wydolność płuc i serca u osób z nadciśnieniem. Dzięki temu zwiększa się również ilość tlenu transportowanego do tkanek oraz poprawie ulega przepływ krwi przez wszystkie narządy. W przypadku profilaktyki cholesterolowej szczególnie zalecane są rozmaite dyscypliny wytrzymałościowe. Natężenie ćwiczeń powinno być umiarkowane, żeby tętno nie przekraczało 100-130 uderzeń na minutę.

W jaki sposób obniżać poziom cholesterolu?

Obniżenie poziomu cholesterolu obejmuje zmianę stylu życia oraz odpowiednią farmakoterapię. Chory musi zmodyfikować swoją dietę i usystematyzować ćwiczenia ruchowe, co powinno przynieść efekty po ok. 6-12 miesiącach. W zależności od skuteczności leczenia, a także obecności współistniejących schorzeń oraz czynników ryzyka, lekarz może indywidualnie zalecić przyjmowanie leków o działaniu hipolipemizującym. Środki te należą do kilku grup, z których każda oddziałuje na inną frakcję cholesterolu. Do najpopularniejszych leków na cholesterol należą statyny, które najsilniej obniżają poziom LDL oraz zapobiegają rozwojowi choroby wieńcowej, miażdżycy i udarów mózgu. Można do nich zaliczyć lowastatynę, atorwastatynę, simwastatynę i rosuwastatynę. Związki te są w stanie zmniejszyć stężenie złego cholesterolu o ok. 20-60%, przyczyniając się jednocześnie do zwiększenia frakcji HDL. Wszystkie statyny metabolizowane są w organizmie w inny sposób i mają różą siłę oddziaływania na LDL. Odmienny jest także czas ich działania po aplikacji doustnej, dlatego leki z grupy statyn powinno się przyjmować pod nadzorem lekarza. W celu obniżenia cholesterolu stosuje się również fibraty, takie jak fenofibrat i gemfibrozil. Leki te zalecane są przede wszystkim pacjentom z nadmiernym stężeniem triglicerydów. Obniżają ich ilość, równocześnie stymulując i ochraniając stężenie dobrego cholesterolu HDL. Taka terapia jednak mało komu odpowiada i pacjenci niechętnie decydują się na przyjmowanie tego typu środków. Wiele z nas woli działać domowymi sposobami na cholesterol i unikać owianych złą sławą statyn.

Proste sposoby na cholesterol

W celu obniżenia poziomu cholesterolu domowymi sposobami, zaleca się ograniczyć spożywanie jajek i podrobów, na ich miejsce włączając do jadłospisu:

  • orzechy,
  • nasiona sezamu
  • kukurydzę
  • błonnik pochodzący z warzyw, owoców i zbóż takich jak zielony jęczmień

Do zwiększenia natężenia LDL we krwi przyczyniają się w dużym stopniu tłuszcze zwierzęce, które należy odpowiednio selekcjonować. Tłuste gatunki mięs i niezdrowe wędliny lepiej zastąpić chudym mięsem drobiowym. Warto unikać smalcu, pełnotłustych produktów mlecznych czy śmietany, a przede wszystkim kwasów tłuszczowych typu trans. Znajdują się one w praktycznie wszystkich fast-foodach, chipsach, chrupkach i gotowych deserach, a także majonezach i zupach w proszku. Z umiarem spożywać należy również masło, będące bogatym źródłem cholesterolu i nasyconych kwasów tłuszczowych. Chociaż zawiera sporo witaminy A, lepiej uzupełnić jej niedobór z pomocą warzyw i owoców. Tłuszcze zwierzęce warto zastąpić olejami roślinnymi, a także wzbogacić jadłospis o dania rybne, bogate w kwasy omega-3. W skutecznym obniżeniu stężenia cholesterolu niezbędna jest również aktywność fizyczna. Najlepszym rozwiązaniem jest połączenie ze sobą treningu aerobowego oraz siłowego, a także przeprowadzanie regularnych ćwiczeń rozciągających. Zalecana jest m.in. jazda na rowerze, jogging, nordic walking oraz pływanie.

Fitosterole na cholesterol

Sterole roślinne (fitosterole) są bardzo istotnym składnikiem błon strukturalnych w roślinach. Związki te zaliczane są do lipidów i steroidów oraz charakteryzują się bardzo wysokimi temperaturami topienia. Fitosterole występują w tłuszczach w postaci wosków, czyli estrów z kwasami tłuszczowymi, a także w stanie wolnym. To związki krystaliczne, występujące we wszystkich organizmach żywych. Ich działanie antycholesterolemiczne objawia się na skutek uwodornienia w fitostanole. W reakcji tej cząsteczki ulegają wysycaniu wiązań podwójnych. Podstawową funkcją fitosteroli jest obniżenie stężenia cholesterolu we krwi u osób z jego podwyższonym poziomem. Odbywa się to na skutek ograniczenia absorpcji cholesterolu pokarmowego i endogennego do jelita cienkiego, osiąganego dzięki zakłóceniu tego procesu przez wchłanianie fitosteroli. Sterole roślinne występują w wielu produktach żywnościowych. Najbogatszym ich źródłem są oleje, zwłaszcza pozyskiwane z zarodków pszenicy, bawełny oraz kukurydzy. Bogata zawartość łatwo przyswajalnych fitosteroli znajduje się również w margarynach. Optymalną ilość steroli roślinnych można przyjmować do organizmu za pomocą odpowiedniego suplementu diety. Całkowicie naturalny skład z dużą ilością fitosteroli zawiera chociażby Cholesterol OFF, przyjmowany w formie tabletek bogatych w kompleks witamin i wyciągów ziołowych.